Πώς η μαθημένη αβοηθησία μας κρατά παγιδευμένους και πώς η Κλινική Υπνοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει
Ίσως έχεις ακούσει την
ιστορία με τον βάτραχο.
Αν τον βάλεις σε βραστό
νερό, θα πηδήξει αμέσως έξω. Αν όμως τον βάλεις σε χλιαρό νερό και ανεβάζεις τη
θερμοκρασία σιγά-σιγά, δεν θα αντιληφθεί τον κίνδυνο εγκαίρως.
Ανεξάρτητα από το αν η
ιστορία αυτή είναι βιολογικά ακριβής, αποτελεί μια ισχυρή μεταφορά για κάτι που
συναντάμε συχνά στην ψυχοθεραπεία: τη μαθημένη αβοηθησία.
Πολλοί άνθρωποι δεν
μένουν σε τοξικές σχέσεις, δυσλειτουργικές καταστάσεις ή χρόνια ψυχική δυσφορία
επειδή δεν βλέπουν ότι υποφέρουν. Μένουν επειδή έχουν συνηθίσει τον πόνο τόσο
πολύ, που έχει γίνει η νέα τους «κανονικότητα».
Τι είναι η μαθημένη
αβοηθησία;
Ο όρος «μαθημένη
αβοηθησία» (learned helplessness) εισήχθη από τους ψυχολόγους Martin Seligman
και Steven Maier. Περιγράφει την κατάσταση όπου ένα άτομο, μετά από
επαναλαμβανόμενες εμπειρίες στις οποίες αισθάνεται ότι δεν έχει έλεγχο, σταματά
να προσπαθεί να αλλάξει την κατάσταση, ακόμη και όταν αργότερα έχει τη
δυνατότητα να το κάνει.
Σύμφωνα με το APA
Dictionary of Psychology, η μαθημένη αβοηθησία εμφανίζεται όταν η επανειλημμένη
έκθεση σε ανεξέλεγκτες δυσκολίες οδηγεί το άτομο να πιστέψει ότι οι ενέργειές
του δεν έχουν αποτέλεσμα, μειώνοντας έτσι το κίνητρο για αλλαγή.
Πώς εμφανίζεται στην
καθημερινή ζωή;
Η μαθημένη αβοηθησία δεν
αφορά μόνο μεγάλα τραύματα.
Μπορεί να εμφανιστεί
όταν:
- Μεγάλωσες ακούγοντας ότι «δεν είσαι
αρκετά καλός».
- Οι ανάγκες σου αγνοούνταν
συστηματικά.
- Βίωσες απόρριψη, κριτική ή
συναισθηματική παραμέληση.
- Έμεινες για χρόνια σε μια σχέση που
σε πλήγωνε.
- Προσπάθησες πολλές φορές να αλλάξεις
κάτι και απέτυχες.
Σταδιακά αρχίζεις να
πιστεύεις:
- «Δεν έχει νόημα να προσπαθώ.»
- «Έτσι είμαι εγώ.»
- «Δεν θα τα καταφέρω ποτέ.»
- «Δεν μπορώ να αλλάξω τη ζωή μου.»
Και τότε ο ψυχικός πόνος
δεν είναι πλέον κάτι που θέλεις να αποφύγεις. Γίνεται κάτι που θεωρείς
αναπόφευκτο.
Ο εγκέφαλος μαθαίνει και
τις λανθασμένες πεποιθήσεις
Ο εγκέφαλος έχει ως
βασική αποστολή την επιβίωση, όχι την ευτυχία.
Όταν μια εμπειρία
επαναλαμβάνεται συχνά, δημιουργούνται νευρωνικά μονοπάτια που την κάνουν να
φαίνεται γνώριμη και ασφαλής, ακόμη και αν είναι δυσλειτουργική.
Έτσι εξηγείται γιατί
κάποιος μπορεί:
- Να επιλέγει συνεχώς παρόμοιους
συντρόφους.
- Να φοβάται την αλλαγή ακόμη και όταν
υποφέρει.
- Να σαμποτάρει τον εαυτό του.
- Να νιώθει εγκλωβισμένος ενώ υπάρχουν
λύσεις.
Δεν πρόκειται για
αδυναμία χαρακτήρα.
Πρόκειται για ένα μοτίβο
που έχει μάθει το νευρικό σύστημα.
Πώς βοηθά η Κλινική
Υπνοθεραπεία;
Η Κλινική Υπνοθεραπεία
(Clinical Hypnotherapy) δεν είναι έλεγχος του μυαλού, ούτε απώλεια συνείδησης.
Πρόκειται για μια
επιστημονικά μελετημένη θεραπευτική διαδικασία κατά την οποία το άτομο
βρίσκεται σε κατάσταση βαθιάς χαλάρωσης και αυξημένης συγκέντρωσης. Σε αυτή την
κατάσταση, ο εγκέφαλος είναι πιο δεκτικός στην επεξεργασία σκέψεων,
συναισθημάτων και βαθύτερων πεποιθήσεων.
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει
ότι η υπνοθεραπεία μπορεί να συμβάλει θετικά στη διαχείριση του άγχους, του
στρες, του πόνου και διαφόρων ψυχολογικών δυσκολιών.
Μάλιστα, μετα-ανάλυση για
τις αγχώδεις διαταραχές διαπίστωσε σημαντική αποτελεσματικότητα της ύπνωσης στη
μείωση του άγχους, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με άλλες ψυχοθεραπευτικές
προσεγγίσεις.
Η Κλινική Υπνοθεραπεία
και η μαθημένη αβοηθησία
Όταν κάποιος έχει
αναπτύξει μαθημένη αβοηθησία, συνήθως λειτουργεί μέσα από βαθιές πεποιθήσεις
όπως:
- «Δεν αξίζω.»
- «Δεν μπορώ να τα καταφέρω.»
- «Τίποτα δεν αλλάζει.»
- «Δεν έχω έλεγχο στη ζωή μου.»
Οι πεποιθήσεις αυτές
συχνά δεν είναι πλήρως συνειδητές.
Η Κλινική Υπνοθεραπεία
μπορεί να βοηθήσει το άτομο:
1. Να αναγνωρίσει την
πηγή του προβλήματος
Να συνδέσει τις σημερινές
δυσκολίες με παλαιότερες εμπειρίες που διαμόρφωσαν αρνητικά μοτίβα.
2. Να μειώσει την ένταση
του συναισθηματικού φορτίου
Ορισμένες αναμνήσεις
παραμένουν ενεργές στο νευρικό σύστημα σαν να συμβαίνουν ακόμη στο παρόν.
3. Να ενισχύσει το
αίσθημα προσωπικού ελέγχου
Το άτομο αρχίζει να
βιώνει ξανά την εμπειρία ότι οι επιλογές του έχουν σημασία.
4. Να δημιουργήσει νέες
πεποιθήσεις
Από το «δεν μπορώ» στο
«μπορώ να δοκιμάσω». Από το «είμαι παγιδευμένος» στο «υπάρχουν επιλογές».
5. Να ενεργοποιήσει
εσωτερικούς πόρους
Αυτοπεποίθηση, ψυχική
ανθεκτικότητα, αυτοαποδοχή και αίσθηση ασφάλειας.
Το σημαντικότερο βήμα
είναι η επίγνωση
Κανείς δεν μένει στο
χλιαρό νερό επειδή το επιλέγει συνειδητά.
Μένει γιατί το έχει
συνηθίσει.
Η αλλαγή ξεκινά τη στιγμή
που παρατηρείς ότι αυτό που θεωρούσες «φυσιολογικό» ίσως στην πραγματικότητα σε
πληγώνει.
Η επίγνωση είναι το πρώτο
βήμα.
Η θεραπεία είναι το
δεύτερο.
Και η ανάκτηση του
προσωπικού σου ελέγχου είναι το ταξίδι που ακολουθεί.
Deep Calm Therapy
Ψυχοθεραπεία • CBT • Clinical Hypnotherapy
Δεν χρειάζεται να
περιμένεις μέχρι το νερό να βράσει για να αποφασίσεις να βγεις από αυτό.
Βιβλιογραφία
- American Psychological Association. (2018). Learned Helplessness.
APA
Dictionary of Psychology. [dictionary.apa.org]
- Maier, S. F., & Seligman, M. E. P. (1976). Learned
Helplessness: Theory and Evidence.
- Miller, W. R., & Seligman, M. E. P. (1975). Depression
and Learned Helplessness.
- Valentine, K. E., Milling, L. S., Clark, L. J., & Moriarty, C.
L. (2019). The Efficacy of Hypnosis as a Treatment for Anxiety: A
Meta-Analysis. International Journal of Clinical and Experimental
Hypnosis. [pubmed.ncb...lm.nih.gov], [scite.ai]
- Rosendahl, J., Alldredge, C. T., & Haddenhorst, A. (2024). Meta-analytic
Evidence on the Efficacy of Hypnosis for Mental and Somatic Health Issues:
A 20-Year Perspective. Frontiers in Psychology. [pmc.ncbi.nlm.nih.gov], [pubmed.ncb...lm.nih.gov]
- Chamine, I., Atchley, R., & Oken, B. S. (2018). Hypnosis
Intervention Effects on Sleep Outcomes: A Systematic Review. Journal
of Clinical Sleep Medicine. [pmc.ncbi.nlm.nih.gov]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου